ADHD i ADD: Neuroróżnorodność pod opieką ekspertów

ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) oraz ADD (Attention Deficit Disorder) to neurorozwojowe zaburzenia psychiczne o charakterze przewlekłym, cechujące się istotnymi deficytami w zakresie funkcji wykonawczych, regulacji uwagi oraz kontroli impulsów. Choć w aktualnych klasyfikacjach (DSM-5) ADD jest traktowane jako podtyp ADHD (z przewagą zaburzeń uwagi), obie formy wymagają precyzyjnej diagnostyki i zindywidualizowanego podejścia klinicznego.

Etiologia (Przyczyny)

Etiologia zaburzenia jest wieloczynnikowa, ze szczególnym uwzględnieniem podłoża neurobiologicznego i genetycznego:

• Czynniki genetyczne: Szacuje się, że dziedziczność ADHD wynosi około 70-80%. Badania wskazują na poligeniczny charakter zaburzenia, obejmujący m.in. warianty genów receptorów dopaminergicznych (DRD4, DRD5).

• Neuroanatomia i neurofizjologia: Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego wykazuje mniejszą objętość istoty szarej w korze przedczołowej, jądrach podstawy oraz móżdżku.

• Dysfunkcje neurochemiczne: Główny mechanizm patofizjologiczny opiera się na zaburzonej neurotransmisji dopaminy oraz noradrenaliny w szczelinach synaptycznych układu nagrody i obszarów odpowiedzialnych za koncentrację.

• Czynniki środowiskowe: Ekspozycja płodu na substancje neurotoksyczne (nikotyna, alkohol), niska masa urodzeniowa oraz niedotlenienie okołoporodowe.

Obraz kliniczny (Objawy)

Symptomatologia ADHD/ADD dzieli się na trzy główne domeny:

1. Deficyty uwagi: Trudności w utrzymaniu koncentracji na zadaniu, błędy wynikające z nieuwagi, problemy z organizacją pracy, częste gubienie przedmiotów oraz łatwa rozpraszalność przez bodźce zewnętrzne.

2. Nadruchliwość (Hyperactivity): Nadmierna aktywność motoryczna niedostosowana do kontekstu, trudności z pozostawaniem w bezruchu, subiektywne poczucie wewnętrznego niepokoju.

3. Impulsywność: Podejmowanie działań bez uprzedniej analizy konsekwencji, przerywanie wypowiedzi innym, niska tolerancja na frustrację oraz trudności w odraczaniu gratyfikacji.

Strategie Leczenia w Centrum Medycznym Frenova

Leczenie ADHD/ADD ma charakter kompleksowy i multimodalny. Celem interwencji jest redukcja objawów osiowych oraz poprawa funkcjonowania społecznego i zawodowego pacjenta.

1. Farmakoterapia

Stanowi metodę pierwszego rzutu w leczeniu umiarkowanego i ciężkiego nasilenia objawów. Stosuje się:

• Leki stymulujące: (np. metylofenidat) – zwiększające stężenie dopaminy i noradrenaliny w korze przedczołowej.

• Leki niestymulujące: (np. atomoksetyna) – selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu noradrenaliny.

2. Psychoterapia

Wspomaga wypracowanie mechanizmów kompensacyjnych i strukturę dnia:

• Terapia Poznawczo-Behawioralna (CBT): Koncentruje się na modyfikacji dezadaptacyjnych wzorców myślenia i nauce technik zarządzania czasem oraz planowania.

• Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach (TSR): Nastawiona na budowanie zasobów pacjenta i osiąganie konkretnych celów funkcjonalnych.

• Terapia Systemowa: Analizuje dynamikę relacji rodzinnych i wpływ zaburzenia na funkcjonowanie całego systemu domowego.

3. Neuromodulacja (TMS i tDCS)

Innowacyjne metody niefarmakologiczne wspomagające plastyczność mózgu:

• Przezczaszkowa Stymulacja Magnetyczna (TMS): Pobudzanie obszarów kory przedczołowej za pomocą pola magnetycznego w celu poprawy funkcji poznawczych.

• Przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS): Wykorzystanie prądu o niskim natężeniu do modulacji pobudliwości neuronalnej, co przekłada się na lepszą kontrolę hamowania.

4. Leczenie Donosowe Esketaminą (Spravato®)

Choć esketamina jest zarejestrowana głównie w leczeniu depresji lekoopornej, w Centrum Medycznym Frenova rozważamy jej zastosowanie u pacjentów z ADHD współwystępującym z ciężkimi zaburzeniami afektywnymi. Preparat oddziałuje na układ glutaminianergiczny, co może przyczynić się do szybkiej poprawy stanu klinicznego w przypadkach złożonej komorbidności.